Đầu năm học là thời điểm giáo viên chủ nhiệm bắt đầu xây dựng một tập thể mới.

Có những lớp nhanh chóng ổn định.

Nhưng cũng có những lớp khiến giáo viên phải liên tục nhắc nhở:

“Ổn định lớp!”

“Các em trật tự!”

“Ngồi đúng chỗ!”

“Chuẩn bị sách vở!”

“Không nói chuyện!”

Những lời nhắc này có thể xuất hiện rất nhiều trong những ngày đầu.

Và nếu nền nếp không được xây dựng ngay từ đầu, giáo viên có thể phải mất rất nhiều thời gian để điều chỉnh về sau.

Vậy xây dựng nền nếp lớp học đầu năm nên bắt đầu như thế nào để vừa rõ ràng, vừa phù hợp với học sinh?

Vì sao nền nếp đầu năm học quan trọng?

Những ngày đầu tiên không quyết định hoàn toàn một năm học, nhưng đây là giai đoạn quan trọng để thiết lập cách vận hành của tập thể.

Học sinh bắt đầu tìm hiểu:

• Giáo viên chủ nhiệm là người như thế nào?
• Lớp mình có những nguyên tắc gì?
• Mình cần thực hiện những trách nhiệm nào?
• Điều gì được khuyến khích?
• Điều gì cần điều chỉnh?
• Các bạn trong lớp sẽ phối hợp với nhau ra sao?

Đồng thời, giáo viên cũng cần tìm hiểu học sinh và quan sát tập thể.

Nếu ngay từ đầu mọi việc đều phụ thuộc vào lời nhắc của giáo viên, học sinh có thể hình thành thói quen chờ được nhắc.

Ngược lại, nếu ngay từ đầu giáo viên từng bước xây dựng những quy trình và trách nhiệm phù hợp, lớp có cơ sở để hình thành nền nếp lâu dài.

1. Đừng vội bắt đầu bằng một danh sách nội quy thật dài

Khi nhận lớp, giáo viên có thể có rất nhiều điều muốn học sinh thực hiện.

Nhưng điều đó không có nghĩa là cần đưa ra tất cả ngay lập tức.

Một danh sách quá dài có thể khiến học sinh:

• Khó nhớ.
• Khó hiểu.
• Khó thực hiện.
• Không biết điều gì thực sự quan trọng.

Thay vì cố gắng kiểm soát mọi hành vi, giáo viên có thể xác định trước:

“Những nền nếp nào lớp mình thực sự cần có?”

Ví dụ:

• Cách bắt đầu tiết học.
• Cách chuyển hoạt động.
• Cách làm việc nhóm.
• Cách thực hiện nhiệm vụ chung.
• Cách giữ gìn không gian lớp.
• Cách giao tiếp và lắng nghe.

Từ những nền nếp cốt lõi đó, giáo viên mới tiếp tục mở rộng.

2. Tìm hiểu học sinh trước khi xây nền nếp

Không thể xây một tập thể phù hợp nếu giáo viên chưa hiểu tập thể đó.

Đầu năm là thời điểm giáo viên nên quan sát:

• Đặc điểm của lớp.
• Điểm mạnh của học sinh.
• Những khó khăn nổi bật.
• Mối quan hệ giữa các thành viên.
• Khả năng tự quản của học sinh.
• Những thói quen đã có từ trước.

Đặc biệt, không nên vội gắn nhãn học sinh chỉ dựa trên một vài biểu hiện ban đầu.

Một học sinh ít nói chưa chắc thiếu hợp tác.

Một học sinh năng động chưa chắc thiếu nền nếp.

Một học sinh thường quên nhiệm vụ chưa chắc không có trách nhiệm.

Hiểu học sinh giúp giáo viên lựa chọn cách tác động phù hợp hơn.

3. Xác định lớp mình muốn trở thành một tập thể như thế nào

Trước khi hỏi:

“Lớp mình cần bao nhiêu nội quy?”

hãy thử hỏi:

“Lớp mình muốn trở thành một tập thể như thế nào?”

Có thể là một lớp:

• Biết tôn trọng.
• Biết hợp tác.
• Có trách nhiệm.
• Tự giác.
• Biết quan tâm đến nhau.
• Cùng nhau tiến bộ.

Từ những giá trị đó, giáo viên có thể chuyển thành các hành vi cụ thể.

Ví dụ:

Nếu muốn lớp có tinh thần trách nhiệm, học sinh cần biết:

“Đã nhận việc thì cố gắng hoàn thành.”

Nếu muốn lớp có sự tôn trọng, học sinh cần hiểu:

“Khi người khác đang nói, mình lắng nghe.”

Như vậy, nền nếp không chỉ là một danh sách những điều bị cấm.

Nó trở thành cách tập thể cùng nhau sống và học tập.

4. Xây những quy trình học sinh có thể thực hiện

Đầu năm học, giáo viên nên quan tâm đến những hoạt động lặp lại hàng ngày.

Ví dụ:

Khi bắt đầu tiết học

Học sinh biết mình cần chuẩn bị gì.

Khi làm việc nhóm

Mỗi thành viên biết vai trò và trách nhiệm.

Khi chuyển hoạt động

Học sinh biết tín hiệu và trình tự cần thực hiện.

Khi kết thúc nhiệm vụ

Học sinh biết cách kiểm tra và hoàn thiện công việc.

Khi kết thúc buổi học

Học sinh biết những việc cần hoàn thành trước khi rời lớp.

Những quy trình đơn giản nhưng được duy trì nhất quán có thể giúp giảm rất nhiều lời nhắc không cần thiết.

5. Đừng chỉ nói “phải tự giác”

Tự giác là mục tiêu.

Nhưng để học sinh tự giác, giáo viên cần giúp các em biết tự giác bằng cách nào.

Ví dụ:

“Các em phải tự giác làm bài.”

có thể được cụ thể hóa thành:

“Khi nhận nhiệm vụ, em đọc yêu cầu, xác định việc cần làm và bắt đầu trong khoảng thời gian đã thống nhất.”

Hoặc:

“Các em phải có trách nhiệm với lớp.”

có thể trở thành:

“Khi nhận một nhiệm vụ chung, em chủ động thực hiện phần việc của mình và báo lại khi hoàn thành.”

Khi hành vi được cụ thể hóa, học sinh có điểm tựa để thực hiện.

6. Trao trách nhiệm ngay từ đầu

Nếu muốn lớp có khả năng tự quản, đừng đợi đến khi lớp đã hoàn hảo mới trao trách nhiệm.

Học sinh cần được thực hành trách nhiệm từ những việc phù hợp.

Có thể bắt đầu với:

• Nhiệm vụ cá nhân.
• Nhiệm vụ nhóm.
• Công việc chung của lớp.
• Vai trò trong hoạt động.
• Tự theo dõi tiến độ.
• Tự đánh giá kết quả.

Giáo viên vẫn cần hướng dẫn và theo dõi.

Nhưng thay vì làm thay tất cả, hãy tạo cơ hội để học sinh được thử.

Không có thực hành, rất khó có tự quản.

7. Thống nhất nguyên tắc xử lý khi có vi phạm

Một lớp học có nền nếp không có nghĩa là không có học sinh vi phạm.

Ngay từ đầu, giáo viên nên giúp học sinh hiểu rằng:

Sai có thể xảy ra, nhưng sai cần được nhìn nhận và điều chỉnh.

Khi có vấn đề, giáo viên có thể tập trung vào:

• Hành vi nào đã xảy ra?
• Hành vi đó ảnh hưởng thế nào?
• Học sinh cần chịu trách nhiệm gì?
• Có thể khắc phục bằng cách nào?
• Lần sau cần làm gì khác?

Cách tiếp cận này giúp học sinh hiểu rằng trách nhiệm không chỉ là chịu một hình thức xử lý, mà còn là biết sửa chữa và thay đổi hành vi.

8. Giáo viên cần nhất quán từ những ngày đầu

Nếu một quy định được đưa ra nhưng không được duy trì, học sinh sẽ nhanh chóng nhận ra rằng:

“Không làm cũng chẳng sao.”

Ví dụ, hôm nay giáo viên yêu cầu đúng giờ nhưng nhiều lần bỏ qua việc đi muộn.

Hoặc yêu cầu giữ vệ sinh nhưng không có quy trình rõ ràng.

Hoặc nói rằng mọi người phải lắng nghe nhưng lại chấp nhận việc nói chuyện trong một số tình huống.

Sự nhất quán giúp học sinh hiểu:

Điều gì thực sự quan trọng với lớp?

Tuy nhiên, nhất quán không có nghĩa là cứng nhắc.

Giáo viên vẫn cần xem xét hoàn cảnh cụ thể và điều chỉnh khi cần.

Đừng cố tạo một lớp học “hoàn hảo” ngay trong tuần đầu

Một áp lực không cần thiết với giáo viên chủ nhiệm là mong muốn lớp phải hoàn toàn ổn định ngay lập tức.

Thực tế, một tập thể cần thời gian để:

• Làm quen.
• Hiểu nhau.
• Hình thành thói quen.
• Học cách phối hợp.
• Điều chỉnh những vấn đề phát sinh.

Nếu ngày nào giáo viên cũng thay đổi cách làm vì một vấn đề nhỏ, học sinh càng khó hình thành sự ổn định.

Hãy chọn những điều quan trọng nhất, làm rõ, thực hành và duy trì.

Sau đó mới tiếp tục xây những nền nếp tiếp theo.

5 việc giáo viên có thể làm trong giai đoạn đầu

1. Quan sát

Tìm hiểu lớp trước khi vội đưa ra kết luận.

2. Xác định mục tiêu

Lớp cần xây dựng những giá trị và hành vi nào?

3. Thống nhất nguyên tắc

Học sinh cần hiểu rõ những điều quan trọng của tập thể.

4. Tạo quy trình

Những hoạt động lặp lại cần có cách thực hiện rõ ràng.

5. Duy trì

Nền nếp cần được thực hành đủ lâu để trở thành thói quen.

Xây nền nếp đầu năm không phải là “siết lớp”

Đây là điểm rất quan trọng.

Có giáo viên lo rằng nếu không thật nghiêm ngay từ đầu thì học sinh sẽ “nhờn”.

Có giáo viên lại chọn cách đưa ra rất nhiều quy định để nhanh chóng kiểm soát lớp.

Nhưng xây nền nếp không nhất thiết đồng nghĩa với siết chặt.

Giáo viên hoàn toàn có thể thiết lập giới hạn rõ ràng nhưng vẫn:

• Tôn trọng học sinh.
• Lắng nghe.
• Giải thích.
• Trao trách nhiệm.
• Khuyến khích sự tự giác.
• Cho học sinh cơ hội sửa sai.

Mục tiêu là xây một tập thể có kỷ luật đi cùng trách nhiệm, chứ không chỉ có sự tuân thủ vì sợ bị phạt.

Khi nền nếp đã hình thành, điều gì thay đổi?

Giáo viên có thể nhận thấy một số thay đổi:

Học sinh biết việc cần làm mà không cần hỏi lại.

Các hoạt động chuyển tiếp diễn ra thuận lợi hơn.

Nhóm biết tự phân công.

Học sinh chủ động thực hiện nhiệm vụ.

Một số vấn đề nhỏ được các em tự điều chỉnh.

Giáo viên giảm dần những lời nhắc lặp lại.

Đó là những dấu hiệu cho thấy nền nếp đang chuyển từ quy định bên ngoài thành thói quen của tập thể.

Xây nền nếp là một hành trình, không phải một ngày

Không có một “công thức 3 ngày” hay “5 bước” nào có thể đảm bảo mọi lớp học lập tức đi vào nền nếp.

Mỗi lớp có một đặc điểm.

Mỗi học sinh có một hoàn cảnh.

Và mỗi giáo viên có một phong cách chủ nhiệm.

Điều quan trọng là giáo viên biết:

Mình đang muốn xây điều gì?

Học sinh cần gì để thực hiện được?

Nền nếp nào cần ưu tiên?

Làm thế nào để biến yêu cầu thành thói quen?

Khi có vấn đề, nên xử trí thế nào để vẫn giữ được mục tiêu giáo dục?

Khi những câu hỏi này được đặt ra đúng cách, công việc xây nền nếp sẽ có định hướng rõ ràng hơn.

Khóa học Xây nền nếp cùng cô Lê Làn

Đầu năm học là thời điểm giáo viên có nhiều cơ hội để xây dựng cách vận hành của tập thể.

Nếu thầy cô đang tìm hiểu về cách xây dựng nền nếp lớp học, cách tạo thói quen tự giác hoặc cách xử trí những tình huống phát sinh trong quá trình chủ nhiệm, khóa học Xây nền nếp của cô Lê Làn có thể là một nguồn tham khảo.

Khóa học hướng tới quá trình:

Thấu hiểu học sinh → xác lập mục tiêu chủ nhiệm → xây nội quy tích cực → tạo thói quen → xử trí những vấn đề trong lớp học.

👉 Tìm hiểu khóa học Xây nền nếp cùng cô Lê Làn để có thêm góc nhìn và phương pháp đồng hành cùng lớp trong năm học mới.

Câu hỏi thường gặp

Khi nào nên bắt đầu xây nền nếp lớp học?

Nên bắt đầu ngay từ giai đoạn đầu năm học, nhưng theo từng bước phù hợp. Giáo viên cần vừa xây dựng nguyên tắc, vừa quan sát để hiểu đặc điểm của tập thể.

Có nên đưa ra thật nhiều nội quy ngay đầu năm?

Không nhất thiết. Nên ưu tiên những nguyên tắc quan trọng, rõ ràng và có thể thực hiện, sau đó tiếp tục xây dựng những nền nếp khác khi cần.

Làm thế nào để học sinh nhanh vào nền nếp?

Không có cách đảm bảo mọi lớp sẽ “nhanh” theo cùng một thời gian. Giáo viên có thể tăng khả năng hình thành nền nếp bằng cách đặt kỳ vọng rõ ràng, xây quy trình, cho học sinh thực hành và duy trì nhất quán.

Giáo viên mới chủ nhiệm nên bắt đầu từ đâu?

Có thể bắt đầu bằng việc tìm hiểu học sinh, quan sát lớp, xác định mục tiêu chủ nhiệm, lựa chọn những nền nếp ưu tiên và xây dựng những quy trình phù hợp.

Xây nền nếp đầu năm có phải là nghiêm khắc với học sinh?

Không nhất thiết. Giáo viên cần có giới hạn và nguyên tắc rõ ràng, nhưng vẫn có thể xây nền nếp theo hướng tôn trọng, giải thích và phát triển sự tự giác của học sinh.

Đầu năm học, giáo viên không chỉ đang dạy một lớp học.

Thầy cô đang bắt đầu xây dựng một tập thể.

Và một tập thể tốt không được tạo nên chỉ bằng những lời nhắc nhở, mà bằng những nguyên tắc rõ ràng, những thói quen được duy trì và những trách nhiệm được trao đúng lúc.