“Cô đã nhắc bao nhiêu lần rồi?”

“Thầy nói việc này không biết bao nhiêu lần nữa?”

“Ngày nào cũng phải nhắc!”

Đây có lẽ là những câu nói không xa lạ với nhiều giáo viên, đặc biệt là giáo viên chủ nhiệm.

Một học sinh quên nhiệm vụ.

Giáo viên nhắc.

Hôm sau học sinh lại quên.

Giáo viên tiếp tục nhắc.

Một thời gian sau, giáo viên nhận ra mình đang dành rất nhiều năng lượng cho những việc tưởng như rất nhỏ: giữ trật tự, chuẩn bị sách vở, trực nhật, hoàn thành nhiệm vụ, thực hiện quy định...

Vậy tại sao giáo viên càng nhắc, học sinh vẫn dễ tái phạm?

Và quan trọng hơn: làm thế nào để việc xây nền nếp không phụ thuộc vào lời nhắc của giáo viên?

Nhắc nhở không đồng nghĩa với hình thành thói quen

Đây là điểm đầu tiên cần phân biệt.

Khi giáo viên nói:

“Các em nhớ trực nhật nhé!”

học sinh có thể thực hiện.

Nhưng việc thực hiện sau một lời nhắc chưa có nghĩa là học sinh đã hình thành thói quen.

Ngày hôm sau, nếu không được nhắc, hành vi có thể lại biến mất.

Điều này tạo thành một vòng lặp:

Giáo viên nhắc → học sinh làm → học sinh quên → giáo viên nhắc lại.

Nếu vòng lặp này kéo dài, giáo viên vô tình trở thành “bộ nhớ bên ngoài” của học sinh.

Học sinh không cần chủ động nhớ vì đã quen với việc sẽ có người nhắc.

Do đó, mục tiêu của xây nền nếp không nên là:

“Làm sao để tôi nhắc học sinh hiệu quả hơn?”

mà là:

“Làm sao để học sinh dần không cần tôi phải nhắc việc này nữa?”

1. Học sinh chưa hiểu rõ điều giáo viên mong đợi

Một yêu cầu càng chung chung thì càng khó biến thành hành vi.

Ví dụ:

“Các em phải nghiêm túc.”

“Tự giác lên!”

“Có ý thức một chút!”

Đây là những lời nhắc có mục đích tốt nhưng chưa chỉ ra rõ hành vi cụ thể mà học sinh cần thực hiện.

“Tự giác” có thể được hiểu rất khác nhau.

Với giáo viên, tự giác có thể là tự chuẩn bị bài.

Với học sinh, có thể chỉ đơn giản là ngồi yên khi giáo viên nhìn thấy.

Vì vậy, khi xây nền nếp, giáo viên cần chuyển những yêu cầu chung thành hành vi có thể quan sát và thực hiện được.

Ví dụ:

Thay vì:

“Hãy tự giác chuẩn bị cho tiết học.”

Có thể cụ thể hóa thành:

“Trước khi tiết học bắt đầu, mỗi bạn lấy sách, vở và đồ dùng cần thiết ra khỏi cặp.”

Khi học sinh biết chính xác điều cần làm, việc hình thành thói quen sẽ dễ dàng hơn.

2. Giáo viên đang nhắc hành vi nhưng chưa xây quy trình

Có những việc giáo viên phải nhắc mỗi ngày không phải vì học sinh cố tình chống đối, mà vì chưa có một quy trình đủ rõ để các em thực hiện.

Ví dụ:

Mỗi đầu tiết, giáo viên lại phải nhắc:

“Lấy sách ra.”

“Cất điện thoại.”

“Chuẩn bị vở.”

“Ngồi đúng chỗ.”

“Chuẩn bị học bài.”

Nếu những việc này đều diễn ra theo một trình tự quen thuộc, giáo viên có thể chuyển chúng thành một quy trình đầu tiết.

Ổn định chỗ ngồi → chuẩn bị đồ dùng → kiểm tra nhiệm vụ → bắt đầu tiết học.

Khi quy trình được lặp lại, học sinh có thể dần biết việc mình cần làm mà không cần chờ lời nhắc.

Đây chính là một phần quan trọng của xây nền nếp lớp học.

3. Học sinh chưa có cơ hội chịu trách nhiệm

Nếu giáo viên luôn là người:

• Phân công.
• Nhắc nhở.
• Kiểm tra.
• Theo dõi.
• Sửa lỗi.
• Tổng kết.

thì học sinh rất khó phát triển khả năng tự quản.

Muốn học sinh tự giác, cần có những cơ hội để các em được thực hành trách nhiệm.

Ví dụ, thay vì giáo viên liên tục kiểm tra mọi việc của lớp, có thể từng bước giao cho học sinh những nhiệm vụ phù hợp với độ tuổi và khả năng.

Khi được giao trách nhiệm, học sinh không chỉ “làm việc được giao” mà còn có cơ hội học cách:

Nhớ việc → lập kế hoạch → thực hiện → kiểm tra → điều chỉnh.

Đây là những năng lực quan trọng để hình thành sự tự giác.

4. Giáo viên xử lý từng lỗi nhưng chưa nhìn vào nguyên nhân

Một học sinh liên tục quên nhiệm vụ.

Nếu mỗi lần xảy ra, giáo viên chỉ nói:

“Lại quên nữa!”

thì vấn đề có thể vẫn quay trở lại.

Thay vì chỉ hỏi:

“Tại sao em lại vi phạm?”

giáo viên có thể tìm hiểu sâu hơn:

• Học sinh có hiểu nhiệm vụ không?
• Nhiệm vụ có quá khó hoặc quá nhiều không?
• Học sinh có biết thời hạn không?
• Quy trình thực hiện đã rõ chưa?
• Đây là lỗi một lần hay một hành vi lặp lại?
• Có yếu tố nào đang khiến học sinh khó thực hiện?

Không phải mọi hành vi vi phạm đều xuất phát từ cùng một nguyên nhân.

Vì vậy, xử trí hiệu quả cần bắt đầu từ việc hiểu vấn đề.

5. Giáo viên thiếu sự nhất quán

Một ngày giáo viên rất nghiêm.

Ngày khác lại bỏ qua.

Hôm nay một hành vi bị xử lý.

Ngày mai cùng hành vi đó lại không được nhắc tới.

Khi giới hạn không rõ ràng, học sinh khó hình thành kỳ vọng ổn định.

Sự nhất quán không có nghĩa là mọi trường hợp đều phải xử lý giống hệt nhau.

Nó có nghĩa là giáo viên cần có những nguyên tắc rõ ràng, đồng thời biết xem xét hoàn cảnh cụ thể.

Khi học sinh biết điều gì được mong đợi và điều gì sẽ xảy ra nếu không thực hiện, việc xây nền nếp sẽ dễ dàng hơn.

6. Nhắc quá nhiều có thể khiến lời nhắc mất tác dụng

Ban đầu, một lời nhắc có thể có tác dụng.

Nhưng nếu ngày nào cũng nhắc, mỗi việc đều nhắc, học sinh có thể dần coi lời nhắc như một phần của “tiếng ồn” trong lớp học.

Khi đó, giáo viên phải:

Nhắc nhẹ → nhắc lại → nói lớn hơn → cảnh cáo → xử lý.

Và giáo viên ngày càng mệt.

Điều này không có nghĩa là không được nhắc học sinh.

Lời nhắc vẫn cần thiết.

Nhưng lời nhắc nên là một phần của quá trình xây dựng thói quen, chứ không phải phương pháp duy nhất để duy trì nền nếp.

Từ “nhắc” sang “xây”

Đây là sự thay đổi quan trọng.

Thay vì chỉ hỏi:

“Hôm nay tôi phải nhắc học sinh điều gì?”

hãy thử hỏi:

“Tôi muốn học sinh hình thành thói quen gì?”

Hai câu hỏi này dẫn đến hai cách làm rất khác nhau.

Không phải lúc nào giáo viên cũng có thể bỏ lời nhắc.

Nhưng có thể từng bước giảm sự phụ thuộc vào lời nhắc.

Xây nền nếp bằng những việc nhỏ

Không nhất thiết phải bắt đầu bằng một thay đổi lớn.

Giáo viên có thể lựa chọn một hành vi đang lặp đi lặp lại và thử xây thành một thói quen.

Ví dụ:

Học sinh thường quên chuẩn bị sách.

Thay vì nhắc mỗi tiết, xây một quy trình chuẩn bị trước giờ học.

Học sinh thường không hoàn thành nhiệm vụ nhóm.

Thay vì liên tục nhắc, phân định rõ vai trò và trách nhiệm của từng thành viên.

Học sinh thường mất trật tự khi chuyển hoạt động.

Thay vì mỗi lần lại quát, xây một tín hiệu và quy trình chuyển hoạt động thống nhất.

Khi một nền nếp nhỏ được hình thành, giáo viên tiếp tục xây nền nếp tiếp theo.

Từng việc nhỏ tạo thành thói quen.

Nhiều thói quen tạo thành nền nếp.

Nền nếp tạo nên cách vận hành của tập thể.

Khi học sinh tái phạm, giáo viên nên làm gì?

Tái phạm là tín hiệu để giáo viên xem lại cách tiếp cận, không nhất thiết chỉ là lý do để tăng mức độ xử lý.

Có thể tự hỏi:

Học sinh đã hiểu yêu cầu chưa?

Nếu chưa, cần hướng dẫn lại.

Yêu cầu có đủ cụ thể chưa?

Nếu chưa, cần làm rõ hành vi mong đợi.

Học sinh đã được thực hành đủ chưa?

Nếu chưa, cần tạo cơ hội luyện tập.

Quy trình có phù hợp không?

Nếu chưa, cần điều chỉnh.

Giáo viên đã duy trì nhất quán chưa?

Nếu chưa, cần thống nhất lại cách thực hiện.

Học sinh đã có trách nhiệm với việc đó chưa?

Nếu chưa, cần từng bước trao quyền và trách nhiệm phù hợp.

Nhìn như vậy, một hành vi tái phạm không chỉ là “một lỗi cần xử lý”, mà còn có thể là thông tin giúp giáo viên nhận ra nền nếp nào đang chưa được xây đúng cách.

Xây nền nếp không phải là làm cho học sinh sợ

Một lớp học rất im lặng chưa chắc là một lớp học có nền nếp.

Nếu học sinh chỉ giữ trật tự khi giáo viên xuất hiện, nền nếp vẫn phụ thuộc vào sự kiểm soát bên ngoài.

Mục tiêu sâu hơn là giúp học sinh dần có khả năng:

• Tự biết việc cần làm.
• Chủ động thực hiện.
• Biết điều chỉnh hành vi.
• Chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.
• Biết phối hợp với tập thể.

Khi đó, giáo viên không cần dùng năng lượng của mình để nhắc từng việc nhỏ.

Thay vào đó, giáo viên có thể dành nhiều thời gian hơn cho dạy học và giáo dục.

Giáo viên không cần nhắc ít đi ngay lập tức

Một điều cần thực tế là:

Không thể chỉ đọc một bài viết hoặc áp dụng một kỹ thuật rồi học sinh lập tức tự giác.

Thói quen cần thời gian.

Một số học sinh cần nhiều hướng dẫn hơn.

Một số nền nếp cần được lặp lại trong thời gian dài.

Vì vậy, mục tiêu hợp lý không phải là:

“Từ ngày mai tôi không phải nhắc học sinh nữa.”

Mà là:

“Những việc hôm nay tôi phải nhắc 10 lần, liệu sau một thời gian có thể chỉ còn 5 lần, rồi 2 lần, rồi học sinh tự làm được không?”

Đó mới là tiến trình xây nền nếp thực tế.

Học cách xây nền nếp cùng cô Lê Làn

Nếu thầy cô đang gặp tình trạng nhắc nhiều nhưng học sinh vẫn tái phạm, có lẽ vấn đề không chỉ nằm ở việc giáo viên chưa đủ nghiêm.

Có thể cần nhìn lại cả cách thấu hiểu học sinh, xác lập mục tiêu, xây nội quy, tạo thói quen và xử trí những tình huống trong lớp.

Khóa học Xây nền nếp của cô Lê Làn hướng tới những vấn đề thực tế trong quá trình giáo viên xây dựng và duy trì nền nếp lớp học.

Mục tiêu không phải biến giáo viên thành người liên tục nhắc nhở, mà hướng tới việc từng bước xây dựng một tập thể có thói quen, sự tự giác và trách nhiệm.

👉 Tìm hiểu khóa học Xây nền nếp cùng cô Lê Làn để có thêm góc nhìn và phương pháp áp dụng vào công tác chủ nhiệm.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao học sinh được nhắc nhiều nhưng vẫn tái phạm?

Có thể vì hành vi chưa trở thành thói quen, yêu cầu chưa đủ rõ, quy trình chưa phù hợp hoặc học sinh chưa có đủ trách nhiệm với hành vi của mình. Cần xem xét nguyên nhân cụ thể thay vì mặc định rằng học sinh “không chịu nghe”.

Có nên ngừng nhắc học sinh?

Không. Lời nhắc vẫn cần thiết, đặc biệt trong giai đoạn đầu. Nhưng giáo viên nên sử dụng lời nhắc như một phần của quá trình hình thành thói quen, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào việc nhắc.

Làm sao để học sinh tự giác hơn?

Hãy bắt đầu từ những hành vi cụ thể, xây dựng quy trình rõ ràng, cho học sinh cơ hội thực hành và chịu trách nhiệm, đồng thời duy trì nguyên tắc một cách nhất quán.

Bao lâu thì học sinh hình thành nền nếp?

Không có một khoảng thời gian cố định cho mọi lớp và mọi học sinh. Thời gian phụ thuộc vào độ tuổi, hành vi cần hình thành, đặc điểm tập thể và cách giáo viên tổ chức quá trình thực hiện.

Giáo viên càng nghiêm thì học sinh có càng tự giác không?

Không nhất thiết. Sự nghiêm khắc có thể giúp thiết lập giới hạn, nhưng tự giác còn phụ thuộc vào việc học sinh hiểu yêu cầu, hình thành thói quen và phát triển trách nhiệm với hành vi của mình.

Có những lúc giáo viên không cần tìm thêm một lời nhắc hay hơn.

Điều cần tìm có thể là một cách xây nền nếp tốt hơn.

Bởi mục tiêu cuối cùng không phải là để giáo viên nhắc học sinh ít đi, mà là để học sinh dần biết tự làm những điều cần làm.